|
Kano Jigoro (1860-1938)
Kano Jigoro sinh ngày 28
tháng 10 năm 1860 và mất ngày 4 tháng 5 năm 1938 là một
nhà giáo dục thể thao người Nhật Bản đồng thời là người
sáng lập ra môn võ Judo nổi tiếng trên toàn thế giới,
được đưa vào hệ thống thi đấu của Olympic từ năm 1964.
Tuổi
thơ
Kano Jigoro sinh tại làng Mikage, khu Higashinada, thành
phố Kobe, tỉnh Hyogo, Nhật Bản trong một gia đình khá
sung túc nhờ kinh doanh rượu sake. Cha ông là ông Kano
Jirosaku. Kano lúc còn nhỏ là một cậu bé thông minh
nhưng thể chất ốm yếu, hiền lành và hay bị người khác
bắt nạt. Năm lên 10 tuổi, cậu bị những kẻ du côn đánh
đến ngất xỉu, từ đó Kano nung nấu trong lòng ý định học
cách tự bảo vệ mình và nhờ vậy sau này đã sáng lập ra
Judo, môn phái tự vệ hữu hiệu. Nhiều người tự hỏi điều
gì sẽ xảy ra nếu như Kano bẩm sinh đã khỏe mạnh: chắc
chắn sẽ không thể có một môn phái võ thuật nào mang tên
Judo được sinh ra.
Kano và sự nghiệp võ
thuật
Khi Kano bắt đầu xin đi võ, ông gặp rất nhiều khó khăn
vì đi đến đâu cũng đều bị các võ sư từ chối do cho rằng
ông quá yếu ớt, không có khả năng học võ. Mãi đến năm
Kano 17 tuổi (1877) khi ông đang là sinh viên ngành
chính trị học và kinh tế học của Đại học Đế quốc Tokyo,
nhờ một người bạn giới thiệu, ông mới được nhận vào lớp
của thầy Katagiri Ryuji và chỉ được theo học có mấy bài
biểu diễn. Kano không dễ dàng chấp nhận điều đó nên đã
đến võ đường của Fukuda Hachinotsuke, một võ sư nổi
tiếng cả về tài năng lẫn đạo đức trong môn Jujitsu thuộc
chi phái Tenjin-shinio-ryu. Fukuda nhấn mạnh đến các bài
quyền (kata) và song song đó, chương trình huấn luyện
của ông còn bao gồm đấu vật tự do. Sau này kỹ thuật của
Kano Jigoro nhấn mạnh đến randori (vật tự do) trong
chương trình giảng dạy do chịu ảnh hưởng của Fukuda.
Nhờ chăm chỉ luyện tập, chẳng bao lâu, Kano trở thành
một võ sĩ tài năng. Năm 1879, tức chỉ một năm sau ngày
ông nhập môn tại võ đường của thầy Fukuda, thầy đột
nhiên trở bệnh và mất. Ở tuổi 19, Kano chuyển sang học
võ với thầy Iso Masatomo (62 tuổi) cũng thuộc trường
phái Tenjin-shinio-ryu tại võ đường ở khu Kanda của
Tokyo, đây là một võ đường nổi tiếng với những bài quyền
do Iso sáng tạo hoặc nhuận sắc từ những bài cổ xưa.
Hơn hai năm Kano rèn luyện trong nỗ lực tột cùng, "ăn,
uống và ngủ cùng Jujutsu". Điều tệ hại là ông bắt đầu có
những cơn ác mộng, trong giấc ngủ ông thường la hét các
ngôn từ mà lúc tập luyện Jujutsu ông sử dụng, và thường
đá tung chăn mền. Tuy nhiên thầy Iso đã nhận thấy những
cống hiến của người học trò trẻ tuổi và quyết định bổ
nhiệm Kano làm trợ giảng.
Ở
tuổi 21, Kano Jigoro bắt đầu trở thành võ sư dạy Jujutsu
phái Tenji-shinio-ryu. Nhưng cũng đột ngột giống như
Fukuda trước kia, Iso Masatomo đã lại mất vì bạo bệnh.
Kano lại quyết định ra đi vì ông muốn nghiên cứu sâu sắc
hơn về võ thuật, chứ không chỉ là một người thầy dạy võ
đơn thuần. Sau đó, Kano lại có cơ duyên gặp thầy
Tsunetoshi Iikubo, bậc thầy của trường phái Kito-ryu, và
bắt đầu chương trình tập luyện mới theo hệ phái này.
Kano Jigoro tập luyện rất nỗ lực, thậm chí không có ai
ông cũng tập một mình. Kỹ pháp và chương trình của
Tsunetoshi cũng như Fukuda Hachinotsuke, nhấn mạnh kỹ
thuật vật tự do và đặc biệt sở trường về các nagewaza (các
kỹ thuật quăng, ném), đây cũng là những kỹ pháp mà Kano
sau này chịu ảnh hưởng lớn.
Trong thời gian này, Kano Jigoro từng bị thua võ sĩ nhà
nghề Fukushima Kenkichi nặng tới 90kg, tức là hơn ông
đến 50kg. Về sau, muốn đánh bại Fukushima để thỏa mãn
cảm giác chiến thắng, Kano lao vào nghiên cứu mọi kỹ
thuật, kể cả các quyển sách về kỹ thuật Sumo, tham khảo
nhiều tài liệu, luyện tập không biết mệt mỏi, phát triển
thêm nhiều đòn thế quăng, vật mới và tập trung vào các
phương pháp cải thiện jujutsu. Cuối cùng, bằng một loạt
những kỹ thuật mới do Kano sáng tạo, ông đã dễ dàng nhấc
bổng Fukushima lên vai, xoay tròn và ném anh ta lên sàn
đấu. Kỹ thuật này được Kano đặt tên là kata guruma, hay
còn gọi là xoay vai. Thêm vào đó, hàng loạt các nguyên
lý khác cũng được Kano sáng tạo trong thời gian này, như
uki goshi (hông di động), tsuri komi goshi (nhấc, kéo
hông).
Kano và việc sáng lập
ra Judo
Kano đã cống hiến đời mình cho sự cải tiến Jujutsu dựa
trên các nguyên tắc khoa học, kết hợp với việc tập luyện
chiến đấu với giáo dục tinh thần và thể chất. Tuy nhiên,
ý tưởng ban đầu của của Kano Jigoro chỉ là cải tiến
Jujutsu chứ không phải là tìm ra kỹ thuật mới. Ông nhận
thức rõ được những kỹ thuật nguy hiểm của Jujutsu nhưng
tin rằng một khi loại bỏ được chúng, môn này sẽ là một
hình thái giáo dục thể chất và là phương pháp tốt rèn
luyện tinh thần kỷ luật và thượng võ cho thanh niên. Với
suy nghĩ đó, Kano loại bỏ không khoan nhượng những kỹ
thuật có hại và nguy hiểm của Kito-ryu và làm cho các kỹ
pháp của hệ phái này được soi chiếu dưới góc độ khoa học.
Khi 22 tuổi, Kano Jigoro chọn ra 9 môn đồ trong số các
học trò của ông ở võ đường phái Kito-ryu và vào tháng 2
năm 1882 ông lập môn võ Judo của riêng mình tại ngôi đền
Eishoji. Theo định nghĩa của ông, Ju (柔, nhu) là nhu hòa,
mềm mại, Do (道, đạo) là đường lối, phương thức, Judo là
đường lối rèn luyện thể chất và tinh thần con người
thông qua nguyên lí mềm dẻo, lấy nhu thắng cương, lấy
yếu chống mạnh và lấy ít địch nhiều. Trong những năm này,
thầy Iikubo đến ngôi đền một tuần 2 hoặc 3 lần để giúp
truyền thụ những bí quyết phái Kito-ryu cho các học trò
của Kano, vì vậy điều mà các học trò của ông thu thập
được phần nhiều là Jujutsu chứ không phải Judo. Tuy
nhiên, sự chuyển biến từ Jujutsu sang Judo được thực
hiện chậm rãi nhưng chắc chắn. Dù thật khó xác định thời
điểm chính xác mà các học trò của Kano Jigoro được học
không còn là Jujutsu mà là Judo, nhiều người vẫn cho
rằng đó là ngày mà lần đầu tiên những kỹ pháp do Kano
sáng tạo đã đánh bại kỹ pháp hệ phái Kito-ryu của thầy
mình. Bằng cách áp dụng những chiêu thức khống chế di
chuyển, Kano đã khóa được mọi chuyển động của Iikubo rồi
dùng những kỹ thuật đã cải tiến quật thầy mình ngã 3 lần.
Kano đã giải thích với thầy rằng đó là nguyên lý "bắt
bản thân đối thủ tự làm mất thăng bằng rồi hãy tấn công".
Bậc thầy Iikubo đã bày tỏ một cách không khách sáo với
học trò của mình: "từ nay trở đi, con hãy dạy ta".
Từ
thời điểm này, võ đường Kodokan do Kano Jigoro thành lập
đã trở thành địa điểm đầu tiên mà Judo được truyền dạy
để từ đây lan tỏa khắp thế giới.
Kano và việc truyền bá
Judo
Năm 1880, Kano Jigoro tốt nghiệp Đại học chính trị kinh
tế khoa triết học. Sau đó, từ giảng viên đại học, ông
được cử là cố vấn Bộ giáo dục, rồi khoa trưởng Đại học
Sư phạm Tokyo, khoa trưởng đệ ngũ đẳng viện Tokyo.
Năm 1890, giáo sư Kano nghĩ đến việc truyền bá môn Judo
đến thế giới nên ông đến châu Âu. Năm 1909, nhân dịp dẫn
đoàn thể thao Nhật Bản tham dự Olympic, giáo sư Kano
được sự chấp thuận của ủy ban Olympic thế giới được phép
giới thiệu Judo đến các quốc gia khác tham dự Olympic.
Nhờ vậy, Judo được truyền bá khắp thế giới, các võ đường
liên tiếp được thành lập. Năm 1932, môn Judo được đưa
vào giảng dạy tại nhiều cấp học ở Nhật Bản.
Giáo sư Kano Jigoro mất ngày 4 tháng 5 năm 1938, hưởng
thọ 78 tuổi. Có nhiều nghi vấn về cái chết của ông trong
đó có giả thuyết ông bị chính quyền quân phiệt Nhật Bản
ám sát vì ông từ chối biến các võ đường Judo thành nơi
đào tạo sỹ quan cho quân đội Nhật Bản. Thế nhưng niện
nay, ước tính khoảng 11 triệu người trên thế giới đang
tập luyện môn võ thuật Judo này, đủ thấy di sản của Kano
vẫn đang sống trên khắp mọi vùng đất của thế giới.
Lê Cường
( Sưu tầm ) |
